Het is een rolstoel-teamsport die over de hele wereld wordt beoefend.
De regels van het 'gewone' basketbal zijn slechts minimaal aangepast.
Dit maakt dat het een zeer spectaculaire sport om te zien is. Rolstoelbasket werd
voor het eerst gespeeld vlak na de Tweede Wereldoorlog. Het was een onderdeel
van het revalidatieprogramma van oorlogsveteranen in de Verenigde Staten en
Groot- Brittanië. Al gauw werden er wedstrijden gespeeld tussen de teams van de
verschillende revalidatie-instituten in die landen. Rolstoelbasketbal werd dan
ook al snel wereldwijd populair.
Een team bestaat uit maximaal tien veldspelers waarvan er telkens 5 op het veld
staan. Naargelang de aard van de handicap krijgt elke speler een individueel
classificatiecijfer. De speler met de hoogste functionele mogelijkheden krijgt
het cijfer 4,5, die met de meeste functionele beperkingen het cijfer 1,0.
De som van de classificatiecijfers van de vijf spelers op het veld mag een
bepaald maximum niet overschrijden.
In
de Vlaamse en Belgische competitie wordt ook rekening gehouden met dames,
jongeren en beginners. Een team dat een vrouwelijke of een minderjarige speler
opstelt, krijgt een bonificatie van 1,5 punt voor elk van die spelers; voor een
beginner wordt een bijkomende bonificatie gegeven van 1,0 punt voor een
eerstejaars, en van 0,5 punt voor een tweedejaars. Op die wijze kan iedereen
stap voor stap wedstrijdervaring opdoen.
Zoals
gezegd zijn de regels van rolstoelbasket in grote mate dezelfde als van het
basketbal zoals het door validen wordt gespeeld. Een speler mag maximaal
tweemaal de rolwagen voortduwen, met de bal op de schoot, en moet dan minstens
éénmaal met de bal dribbelen.
Een spel duurt viermaal 10 minuten. Het speelveld heeft dezelfde afmetingen als
bij de validen.
Een overzicht van gelijkenissen en verschillen:
Doel
van het spel:
Het
spel wordt gespeeld met twee teams. Elk team bestaat uit maximum twaalf spelers,
waarvan er vijf op het veld aan de wedstrijd deelnemen. De anderen zijn
wisselspelers en bevinden zich ‘op de bank’, samen met de coach, en
eventueel de assistent-coach. Het doel van elke ploeg is de bal in de basket van
de tegenpartij te werpen en de tegenstrever te verhinderen de bal te bemachtigen
of een doelpunt te maken. De winnaar van een wedstrijd is die ploeg die na het
verstrijken van de speeltijd het grootste aantal punten gescoord heeft.
Het
speelveld:
Het
speelveld is een rechthoekig veld, gemiddeld 28 meter op 15 meter.
Het
veld is ingedeeld in twee helften. In het midden van het veld
bevindt zich de ingooicirkel. Aan beide eindlijnen bevindt zich een korf op 3,05
meter hoogte. Rond de korf is op de vloer een beperkte zone aangeduid.
Evenwijdig met de eindlijn bevindt zich de vrijworplijn op 5.8 meter. Aan
elke eindlijn bevindt zich ook de driepuntlijn, een halve cirkel met een straal
van 6.25 meter.
Er
wordt een reglementaire basketbal gebruikt. De bal mag in iedere richting worden
gepasseerd, geworpen, getikt, gerold of gedribbeld, met inachtneming van een
aantal beperkingen.
Aan
de rand van het veld, ter hoogte van de middellijn, staat een wedstrijdtafel.
Daaraan nemen minstens drie mensen plaats: de scorer, die het verloop van de
wedstrijd noteert op het scoreblad, de bediener van de wedstrijdklok, die de
resterende tijd van een wedstrijd aangeeft, en de bediener van de stopwatch, die
de resterende tijd van een aanval aangeeft.
De
wedstrijd:
De
wedstrijd wordt geleid door twee of drie scheidsrechters.
Een
wedstrijd duurt vier maal tien minuten, met een pauze van 2 minuten tussen de
eerste en de tweede periode, en tussen de derde en de vierde periode, en met een
pauze van 10 of 15 minuten tussen de tweede en de derde periode.
Elke
periode begint met een tap-off: Van elk team staat één speler in de
middencirkel. De scheidsrechter gooit de bal omhoog. De tijd loopt van zodra
één van de spelers de bal heeft aangeraakt. Tijdens de rest van de wedstrijd
wordt de bal ingegooid door een speler, van achter de eindlijn. Wanneer de
speler de bal van de scheidsrechter ontvangt, heeft hij slechts vijf seconden de
tijd om de bal in te gooien. De chrono start, wanneer een medespeler de bal
aanraakt. Dat is het begin van de aanval. Een aanval mag maximum 24 seconden
duren. Lukt dit niet, dan lijdt een team balverlies. Het aanvallende team heeft
maximum 8 seconden de tijd om de bal over de eigen speelhelft te brengen. Een
aanvaller mag zich maximum drie seconden binnen de beperkte zone bevinden.
Contacten
tussen spelers, die een functioneel nadeel voor de tegenstrever tot gevolg
hebben, zijn niet toegelaten. Afhankelijk van de aard van de inbreuk, lijdt het
team balverlies, of wordt een persoonlijke fout aangerekend aan de speler. Een
speler die voor het eind van de wedstrijd een vijfde
persoonlijke fout toegewezen krijgt, mag niet meer verder deelnemen aan die
wedstrijd. Tijdens de eerste drie periodes heeft elk team recht op time-out (1
minuut onderbreking, voor een tactische bespreking). In de laatste periode heeft
elk team recht op twee time-outs.
Telkens
de bal het veld verlaat, en telkens wanneer de scheidsrechter fluit, worden de
klok en de chrono stilgelegd. Wanneer een team balverlies lijdt, wordt de chrono
opnieuw ingesteld, en krijgt de tegenstrever opnieuw 24 seconden de tijd om een
aanval te doen.
Een
doelpunt geeft recht op 1 punt, wanneer het een vrijworp betreft; 2 punten
wanneer gescoord wordt van binnen de driepuntlijn; 3 punten wanneer gescoord
wordt van buiten de driepuntlijn. Vrijworpen worden toegekend na bepaalde
fouten, gemaakt door de tegenstrever.
Dribble
en loopfout:
Een
speler in balbezit kan zich met de bal over het terrein voortbewegen met
inachtneming van volgende beperking: De speler legt de bal op de schoot en duwt
maximaal twee keer op de hoepels. Nadien wordt de bal minstens één keer
gebounced, of er wordt gepasst of naar doel geworpen. Indien de speler de bal
bouncet, dan mag hij nadien de bal weer in de schoot leggen en opnieuw maximaal
twee keer aan de hoepels duwen, opnieuw bouncen enzovoort.
De
rolstoel:
Rolstoelen
waarmee basketbal gespeeld wordt, zijn onderworpen aan een aantal beperkingen.
De belangrijkste hiervan zijn : Het hoogste punt van de zitting mag de 53
centimeter niet overschrijden. De doorsnee van de wielen mag de 27 inch niet
overschrijden. De voetenplank moet zich op 11 centimeter van de grond bevinden.
Er mogen geen remmen of andere uitstekende delen aanwezig zijn, die een speler
kunnen verwonden. Het kussen mag maximum 10 centimeter dik zijn voor spelers met
classificatie tussen 1,0 en 3,0; en maximum 5 centimeter voor spelers met
classificatie tussen 3,5 en 4,5.